Mahfi Eğilmez’in Kaleminden: Dolar Kuru Gerçeği Ne Dereceyle Yansıtıyor?

İktisatçı Mahfi Eğilmez, Big Mac Endeksi üzerinden yaptığı incelemede Türk Lirası’nın satın alma gücüne dayanan dolar kuru ile mevcut piyasa kuru arasındaki farklılığa dikkat çekti. Döviz kurunu baskılayarak yerli parayı güçlü göstermeninin milli gelir verilerini olduğundan yüksek hissettirdiğini belirten Eğilmez, ekonomik gerçeklikten sapmanın ilerleyen dönemlerde çeşitli maliyetler yaratabileceğini dile getirdi.

İktisatçı Mahfi Eğilmez, kişisel blogu “Kendime Yazılar”da yayımladığı son makalede dolar kurunun Türk Lirası’nın gerçek satın alma gücünü ne ölçüde yansıttığını Big Mac Endeksi aracılığıyla ele aldı.

Eğilmez, yazısında şunları belirtti:

“Big Mac Endeksi, Temmuz 2026 sonunda Türk Lirası’nın dolar karşısındaki satın alma gücüne dayalı kurunun yaklaşık 65 TL olduğunu ortaya koyuyor. Piyasa kuru ile bu hesap arasındaki 17,50 TL’lik fark bize neyi anlatıyor?

Bir ülkenin parasının uluslararası alandaki değeri, yabancı paralar karşısındaki değeriyle, yani döviz kuruyla ölçülür. Uluslararası karşılaştırmalarda genellikle ABD doları referans alınır. Temmuz 2026 itibarıyla 1 dolar 47,50 TL. Ancak bu kur, TL’nin satın alma gücünü gerçekten yansıtıyor mu?

Döviz kuru yalnızca arz ve talebe göre oluşmaz. Faiz farkları, risk primi, sermaye hareketleri, merkez bankası müdahaleleri ve beklentiler gibi pek çok unsur kuru etkiler. Bu nedenle piyasa kuru, bir paranın satın alma gücüne dayanan değerinden farklı olabilir.

Satın alma gücü paritesinin (SAGP) temel mantığı basit: Farklı ülkelerde benzer ürünlerin fiyatlarını karşılaştırıyoruz. The Economist’in birçok yıldır yayımladığı Big Mac Endeksi de bu yöntemi benimsemektedir. Big Mac, birçok ülkede standart bir ürün olduğu için ülkeler arasındaki fiyat ve satın alma gücü farklılıklarını kabaca görmemize olanak tanıyor.

30 Temmuz 2026 tarihli verilere göre Big Mac’in dünya ortalama fiyatı yaklaşık 5 dolar, Türkiye’deki fiyatı ise 325 TL.

Piyasa kuru olan 47,50 TL üzerinden Türkiye’deki Big Mac’in dolar karşılığı:

325 TL / 47,50 TL = 6,84 dolar

Yani Türkiye’deki Big Mac, piyasa kuruyla 6,84 dolara denk geliyor. Dünya ortalaması ise 5 dolar. Bu, Türkiye’deki Big Mac’in dolar bazında yaklaşık %37 daha maliyetli olduğu anlamına geliyor.

Bu karşılaştırmadan yola çıkarak Big Mac fiyatlarını eşitleyen SAGP kuru ise:

325 TL / 5 dolar = 65 TL/dolar

Dolayısıyla Big Mac Endeksi’ne göre Türk Lirası’nın satın alma gücünü baz alan dolar kuru, Temmuz 2026 sonunda yaklaşık 65 TL olarak hesaplanıyor.

Tabii ki 65 TL, Türk Lirası’nın “gerçek ve kesin değeri” değil. Bu, yalnızca Big Mac fiyatlarından hareketle yapılan bir SAGP tahmini. Gerçek döviz kurunu faiz oranları, enflasyon beklentileri, dış ticaret dengesi, sermaye hareketleri, ülke riski ve para politikası gibi birçok faktör belirliyor.

Fakat aradaki fark dikkat çekici: Piyasa kuru 47,50 TL, Big Mac Endeksi’nin gösterdiği SAGP kuru ise yaklaşık 65 TL. Arada 17,50 TL’lik bir fark bulunuyor.

Bu fark, kurun yalnızca nominal değerine bakarak Türkiye’nin uluslararası satın alma gücünü değerlendiremeyeceğimizi ortaya koyuyor.

Ayrıca kurun 47,50 TL yerine 65 TL olması sadece dolar cinsinden milli gelir rakamlarını değiştirmekle kalmayacak; Türkiye’nin yüksek ithalat bağımlılığı nedeniyle enerji, ara malzemeleri ve diğer ithal girdilerin maliyetleri de artacak, bu da enflasyon üzerinde ek bir baskı oluşturabilecektir.

Nitekim 47,50 TL’lik kur üzerinden Türkiye’nin GSYH’si yaklaşık 1.658 milyar dolar, kişi başına geliri ise 18.621 dolar. Aynı TL cinsinden değerleri 65 TL’lik kur üzerinden dolara çevirdiğimizde bu rakamlar sırasıyla yaklaşık 1.189 milyar dolar ve 13.745 dolar olmaktadır.

Asıl soru ise şu: Bir ülkenin parasını güçlü göstermek gerçekten o ülkeyi zenginleştirir mi, yoksa sadece dolar cinsinden görünen rakamları mı değiştirir?

Türkiye’nin son dönemdeki kur politikası ve bunun milli gelir, kişi başına gelir ve faiz maliyeti üzerindeki etkilerini anlamak için tartışılması gereken önemli nokta budur.

Çünkü bir kurun ekonomik gerçeklikten uzun süre uzak tutulmasının maliyeti, zamanla başka kanallardan ortaya çıkabilir.”

Piyasanın yıl sonu dolar ve enflasyon tahmini yükseldi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Piyasa Katılımcıları Anketi’ne göre ekonomistlerin yıl sonu dolar kuru tahmini 51,55 lira, enflasyon beklentisi ise yüzde 29,21 olarak belirlendi.