Bebeklerin Ayak Sağlığını Bilmeniz Gerekenler | Anne

Bu içerik Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. İ. Teoman Benli tarafından kaleme alınmıştır.

“Bebeğim yürüteç kullanmalı mı? Çocuğum yürümeye başladı ama içe basıyor gibi görünüyor, düztaban olabilir mi? Bebeğimin ilk adım ayakkabısını nasıl seçmeliyim?” Bebeğinizin sağlıklı adımlar atabilmesi için kafanızda her gün yüzlerce soru yer alıyor olabilir.

Anneler, doğumdan hemen sonra doktordan doğumun durumu hakkında bilgi almalıdır. Doğumun nasıl geçtiği, kordon dolanması, çoğul gebelikler, amniyotik sıvının azlığı, yeni doğanda bazı kas-iskelet sistemi sorunları ve böbrek sağlığı, doğuştan hastalıklar hakkında ipuçları sunar. Bebeğin doğumu sonrası morarma oldu mu? Nefes aldı mı? Bu sorular, beyin felci gibi bazı hastalıkların gelişimi açısından önem taşır. Hastaneden çıktıktan sonra, ebeveynler, bebeğin her altını açtıklarında ayaklarını kontrol etmelidir. Parmak sayısı 5’in altına veya üstüne çıkıyorsa dikkat edilmelidir. Bebekler doğum sonrası dizlerini bükük ve kalçalarını dışarı dönük tutarlar; bu, en doğal pozisyondur. Kalçayı ve dizleri düz tutan kundaklama, hiperlaksisi olan çocuklarda gelişimsel kalça çıkığına yol açabilir.

Bebeklerin ayak tabanları, “yağ potin” olarak adlandırılan yumuşak bir tabaka ile doludur ve bu dönemde ayaklarda kavisler oluşmaz. “Benim bebeğim düztaban mı?” endişesi genellikle gereksizdir. Eğer bebek ayakları içe veya dışa aşırı dönüyorsa, mutlaka bir ortopediste danışılmalıdır. Yumru ayak (Pes Ekinovarus – PEV) en yaygın ayak deformitesidir ve erken tedavi ile cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tamamen düzeltilebilir. Yumru ayakta, ayağın iç kısmında bir gamze bulunur; topuk ve parmaklar içe dönük, ayak bileğinde ise aşağı doğru bir eğiklik mevcuttur.

Ayrıca, tamamen normal bir ayakta özel patikler yoktur. Bebeğin ayağını sıkmayan ve yumuşak tabanlı her patikayı kullanmak mümkündür. Bakım için onarıcı kremler kullanılabilir ve ayak tırnakları asla dipten kesilmemelidir.

Genellikle kız bebekler 12-15, erkek bebekler ise 15-18 ay arasında yürümeye başlar. Daha önce bahsettiğim gibi ayağın iç kısmındaki iç kavis ve ayak önündeki enlemesine kavis – ya da çukurluk – 5 yaşında oluşur. Gelişimsel esnek düztabanlık ancak 5 yaşından sonra değerlendirilebilir. Doğuştan düztabanlıklar ise genellikle belirgin deformasyonla kendini gösterir. Birçok ebeveyn, anneanne ve babaannelerin etkisiyle doktorların kapısını çalar. Bu nedenle bu duruma “torununu içe basıyor zanneden babaanneler hastalığı” diyoruz. Çoğu kaygılanılan durum genellikle normal gelişimin bir parçasıdır.

Birçok ülke ve bölgede en yaygın sorunlar farklılık gösterse de, ülkemizde çocuk ortopedi derneğinin belirttiği en sık görülen problemler gelişimsel kalça çıkığı, çarpık ayak ve beyin felci gibi hastalıklardır. Bu problemlerin görülme sıklığını azaltmak amacıyla her bebeğe 1. ayda kalça ultrasonografisi çekilmektedir; böylece kalça çıkığı erken dönemde tespit edilmeye çalışılmaktadır.

Çarpık ayak ya da yumru ayak, doğuştan olan ve ayaktaki küçük kemiklerde çıkıklara neden olan bir deformitedir. Günümüzde, bu deformiteyi “Ponsetti Yöntemi” ile haftalık tekrarlayan alçılarla 3-4 ay içinde tedavi edebiliyoruz.

18 aya kadar yürümeyen çocuklarda doğuştan kalça çıkığı riski olup olmadığına dair şüphelenilmeli ve bir ortopediste götürülmelidir.

Bu gerçekten önemli bir sorudur. Çocukların belirli hareketleri fizyolojik zamanlarda başarması beklenir; bu yüzden asla vaktinden önce zorlanmamalıdır. Yürüteç, hoppala askısı, örümcek ve benzeri araçlar, diz gelişimini olumsuz etkileyerek Blount hastalığı ve dizlerde çarpıklığa yol açabilir. 9 aydan önce bu tür aletlerin kullanılmaması önerilir.

Yumuşak lastik tabanlı ve arka kısmında destek bulunan genellikle spor ayakkabılar tercih edilmelidir. Kösele ve kaygan tabanlı ayakkabılar kesinlikle kullanılmamalıdır.