Senkop (Bayılma) Nedir? Türleri Nelerdir ve Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Senkop, genelde bayılma olarak bilinen, beyne giden kan akımının geçici olarak azalması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabileceğinden, bayılma yaşayan kişilerin donanımlı bir sağlık kuruluşuna başvurması önemlidir.

Bayılma (Senkop/Syncope) Nedir?

Beyin, kalpten pompalanan kanın %15-20’sini kullanır. Beyne giden kan akımında bir azalma olduğunda senkop gelişir. Bu duruma genellikle geçici bilinç kaybı eşlik eder. Senkop sonrası kişi çoğunlukla hızla kendine gelir ve bilinci açılır; bir süre şaşkınlık hissi normaldir.

Senkop, toplumda yaygın olarak görülmektedir. Kadınların yaklaşık %3,5’i, erkeklerin ise %3’ü hayatlarının bir döneminde bayılır. Yaş ilerledikçe senkop daha sık ortaya çıkar; 75 yaş üzerindekilerde görülme oranı %6’ya ulaşabilir.

Senkop Türleri

Senkop, altında yatan nedenlere göre farklı türlere ayrılır:

Vazovagal Senkop (Kardiyo Nörojenik Senkop)

Bayılmanın en yaygın türüdür. Ani kan basıncı düşüşü, beyne giden kan akımının azalmasını sağlar. İnsan anatomisi gereği ayakta dururken kan, yerçekiminden dolayı alt kısımlarda toplanır. Kalp ve otonom sinir sistemi bu durumu dengelemeye çalışır; başarısız olursa senkop meydana gelir.

Vazovagal senkop, fiziksel veya duygusal faktörlerle tetiklenebilir:

• Dehidratasyon
• Yoğun duygusal stres
• Anksiyete
• Korku
• Ağrı
• Alkol veya madde kullanımı
• Hiperventilasyon
• Şiddetli öksürük
• Miktürisyon

Ayrıca şu durumlar da senkopa yol açabilmektedir:

• Kan görmek
• İğne yaptırmak
• Hızla ayağa kalkmak
• Uzun süre ayakta beklemek
• Beklenmedik bir durumla karşılaşmak

Postural Senkop (Pozisyonel Hipotansiyon)

Pozisyon değişimi sonucu kan basıncındaki değişiklikle oluşur. Yatar pozisyondan aniden ayağa kalkmak postural senkopa yol açabilir. Dehidratasyon ve bazı ilaçlar da tetikleyici olabilir. Genellikle sistolik basıncın 20 mmHg, diastolik basıncın ise 10 mmHg düşmesi beklenir.

Kardiyak Senkop

Beyne giden kan akımının kalp veya damar problemleri nedeniyle azalması durumunda kardiyak senkop adı verilir. Bu durumun nedenleri arasında:

• Anormal kalp ritmi
• Kalpte yapısal sorunlar
• Kalbi besleyen damarlarda tıkanıklık
• Kalp kapak hastalığı
• Kan pıhtısı
• Kalp yetmezliği

Kalp ile ilgili sorunları olanların mutlaka bir kardiyoloji uzmanına görünmesi gerekir.

Nörolojik Senkop

Nörolojik rahatsızlıklar, nöbetler veya geçici iskemik ataklar nedeniyle görülür. Migren gibi durumlar da senkop nedeni olabilir.

Postural Ortostatik Taşikardi Sendromu (POTS)

Ayağa kalkma ile birlikte nabzın artması durumudur. POTS genellikle ilk 10 dakika içinde görülür ve kadınlarda daha yaygındır.

Bayılma Neden Olur?

Senkop, kardiyovasküler, nörolojik ve mental birçok duruma bağlı olarak gelişebilir. Bayılma anında hastanın diğer belirtileri sorgulanarak değerlendirme yapılır. Ancak senkop vakalarının yaklaşık üçte biri tam olarak aydınlatılamaz.

Bayılma Vücutta Neleri Etkiler?

Senkop türüne göre farklı belirtiler görülebilir. Örneğin, aritmi kaynaklı bayılmada çarpıntı, terleme gibi belirtiler ortaya çıkabilir. İnme sebebiyle bayılmada mental değişiklikler görülebilir.

Senkopla birlikte sık görülen belirtiler şunlardır:

• Bilinç kaybı
• Baş dönmesi
• Sebepsiz yere düşme
• Halsizlik
• Yemek veya egzersiz sonrası fenalaşma
• Ayağa kalkarken dengesizlik
• Görme bozuklukları
• Baş ağrısı

Bayılma Şikayeti ile Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aritmi, epilepsi gibi hastalıklara sahip olanlar için bu problemler zaman zaman yaşanabilir. Ancak ani ve sebepsiz bayılma, eski atakların sıklığındaki artış veya bayılmayı açıklayacak bir durum yoksa, en kısa zamanda doktor ile iletişime geçilmelidir.

Bayılma için Tedavi Yöntemleri

Bayılma tedavisi, senkopa neden olan duruma yönelik yapılmalıdır. Altta yatan neden düzelmeden kesin tedavi mümkün değildir. Tedavi yöntemleri şunlardır:

• İlaç değiştirilmesi
• Kan dolaşımını iyileştirici giysiler
• Ayağa kalkarken dikkatli olunması
• Tetikleyici durumlardan kaçınılması
• Yapısal kalp hastalıklarının tedavisi
• Ritim düzenleyici pil takılması
• Küçük ve sık yemek, tuz alımını artırma, bol sıvı tüketimi

Her hastanın tedavi planı bireyselleştirilmelidir. Bayılma, ciddi sağlık sorunlarının belirtisi olabileceği için, senkop yaşayanların mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurması önerilir. Sağlıklı günler dileriz.