Çiçek Hastalığı Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

Çiçek hastalığı, insanlık tarihinin en yıkıcı salgınlarından biri olarak tanımlanmaktadır. Yüzyıllar boyunca, kıtalar arasında yayılıp milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine ve hayatta kalanlarda kalıcı hasarlar bırakmasına neden olmuştur. Yüksek ateşle başlayan ve tüm vücuda yayılan karakteristik döküntülerle seyrederken, toplumların sosyal ve ekonomik yapısını da derinlemesine etkilemiştir. Tıp tarihini değiştiren çiçek hastalığı, modern aşılama çalışmalarının da doğuşuna öncülük etmiştir.

Çiçek Hastalığı Nedir?

Variola virüsü ile bulaşan bir hastalıktır. Tarih boyunca insanları derinden etkilemiş, son derece bulaşıcı ve ölümcül bir enfeksiyon hastalığıdır. İlk kayıtları binlerce yıl öncesine dayanan bu hastalık, özellikle Orta Çağ’dan 20. yüzyıla kadar dünyada büyük salgınlara yol açmış, milyonlarca insanın ölümüne sebep olmuştur. Hastalık, yalnızca fiziksel etkileriyle değil, aynı zamanda toplumların demografik yapısını değiştirmesi, savaşların gidişatını etkilemesi ve sağlık sistemleri üzerindeki etkisiyle de dikkat çekmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nün yürüttüğü küresel aşı kampanyaları sayesinde çiçek hastalığı, 1980 yılında tamamen yok edilen ilk insan hastalığı olarak tarihe geçmiştir.

Çiçek Hastalığı Neden Olur?

Çiçek hastalığı, Orthopoxvirus ailesindeki Variola virüsünden kaynaklanır. Bu virüs yalnızca insanları etkiler ve hayvan rezervuarı yoktur. Bu durum, hastalığın tamamen ortadan kaldırılmasını sağlayan en önemli faktörlerden biridir.

Virüsün bulaşma yolları geçmişte şöyleydi:

• Hasta bireyin öksürmesi veya konuşmasıyla havaya yayılan damlacıklar
• Döküntülerle doğrudan temas
• Enfekte giysi, çarşaf veya kişisel eşyalar
• Uzun süreli yakın temas

Virüs vücuda girdikten sonra üst solunum yollarında lenf sistemine yayılır. Burada çoğaldıktan sonra kana karışarak tüm vücuda dağılır. Bu sistemik yayılım, hastalığın şiddetli seyretmesine ve çoklu organların etkilenmesine yol açar.

Çiçek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çiçek hastalığının belirtileri genellikle aniden ve şiddetli başlar. Hastalık, belirgin evreler halinde ilerler ve her evrede farklı klinik bulgular görülebilir. İlk evre, döküntüler çıkmadan önce grip benzeri belirtilerle karakterizedir. 39-40°C’ye kadar yükselebilen ateş, şiddetli baş ağrısı, bel ve sırt ağrıları ortaya çıkabilir. Yorgunluk, bitkinlik, bulantı, kusma ve ışığa hassasiyet de görülebilir. Ateşten birkaç gün sonra ağız içinde lezyonlar başlar, hızla yüz, saçlı deri, kollar, bacaklar, avuç içleri ve ayak tabanlarına yayılır. Döküntüler, kırmızı lekeler, kabarcıklar, irin dolu püstüller ve kabuklanma aşamalarını geçer. Bu süreçte lezyonlar sert, derin ve ağrılı olur. Kabuklar döküldükten sonra ciltte kalıcı izler ve pigment değişiklikleri, bazı durumlarda görme kaybı gelişebilir.

Çiçek Hastalığı Nasıl Geçer?

Çiçek hastalığı hafif seyir gösteren bir enfeksiyon değildir; dinlenerek geçirilebilecek bir hastalık değildir. Hastalığın seyrinde bağışıklık sistemi virüse karşı savaşırken ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Geçmişte hastalık ya bağışıklık kazanarak ya da ne yazık ki ölümle sonuçlanırdı. Hayatta kalan bireylerde ömür boyu bağışıklık oluşurdu.

Çiçek Hastalığının Tedavisi Var mı?

Çiçek hastalığı aktifken kesin bir antiviral tedavi yöntemi yoktu. Tedavi, destekleyici bakım esasına dayanıyordu. Uygulanan yöntemler şunlardı:

• Ateş kontrolü
• Sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanması
• İkincil bakteriyel enfeksiyonların önlenmesi
• Cilt lezyonlarının korunması

Hastalığa karşı en etkili mücadele aşılamadır. Çiçek aşısı, hastalığı önlemiş ve salgınların sona ermesini sağlamıştır.

Çiçek Hastalığına Ne İyi Gelir?

Günümüzde aktif vaka olmadığı için bu soru tarihsel bir perspektifle değerlendirilmelidir. Geçmişte hastalığın seyrini hafifletmek amacıyla aşağıdaki yöntemler uygulanmıştır:

• Uzun süreli dinlenme
• Yüksek sıvı alımı
• Ateş düşürücü uygulamalar
• Lezyonların temiz ve kuru tutulması

Çiçek Hastalığı ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Çiçek hastalığı günümüzde tekrar ortaya çıkabilir mi?

Doğal yollarla tekrar görülmesi beklenmez. Ancak biyogüvenlik ve laboratuvar güvenliği açısından küresel düzeyde izlenmektedir.

Çiçek hastalığı aşısı hâlâ koruyucu mu?

Eski dönemlerde aşılanmış kişilerin uzun süreli bağışıklık geliştirdiği düşünülmekte; ancak rutin aşılama artık yapılmamaktadır.

Çiçek hastalığı ile maymun çiçeği aynı mı?

Hayır, benzer virüs ailesine ait olsalar da klinik seyrleri, bulaşıcılıkları ve ölüm oranları farklıdır.

Çiçek hastalığı neden bu kadar tehlikeliydi?

Yüksek bulaşıcılığı, ağır seyrinin yanı sıra kalıcı izler bırakması ve dönemin tıbbi imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle büyük bir tehdit oluşturuyordu.